Mình đến Wat Saman Rattanaram vào đúng giữa trưa, sau khi lái xe từ Pattaya xuống Chachoengsao. Nắng đến mức gạch lát sân nóng xuyên qua đế dép, và mình đã nghĩ chỉ ghé hai mươi phút rồi đi tiếp.
Rồi mình quay đầu lại và thấy nó: một ông Ganesha màu hồng, nằm nghiêng, dài bằng cả một dãy nhà, một tay gối sau đầu, tay kia cầm hoa sen, mắt nhắm như đang ngủ trưa. Phía dưới, người ta xếp dép thành hàng, bước lên mấy cái ghế sắt nhỏ để với tới chân tượng.
Mình ở lại gần bốn tiếng. Không phải vì chùa đẹp theo kiểu cổ kính — nó mới, sặc sỡ, có phần lộn xộn — mà vì ở đây người ta bày ra trước mắt đủ thứ kỳ lạ về cách tín ngưỡng vận hành: nhang, lá vàng, ô tô đồ chơi, thú bông, và một con chuột đỏ để người ta thì thầm điều ước vào tai.
Một ngôi chùa làng bên sông Bang Pakong
Wat Saman Rattanaram (วัดสมานรัตนาราม) nằm ở xã Bang Kaeo, huyện Mueang Chachoengsao, tỉnh Chachoengsao, ngay bờ sông Bang Pakong. Đây là chùa dân lập thuộc phái Dhammayuttika, đất trong sổ địa chính 26 rai 3 ngan 50 square wah — khoảng 43.000 mét vuông, và phần lớn nằm trên một cù lao giữa sông.
Chùa có từ năm 1879. Người lập là gia đình ông Khun Saman Chinpracha (tên thật là Chày): sau khi ông mất, hai bà vợ là bà Thim Suebsaman và bà Phong Suebsaman (Permnak), cùng bà Yi Soon, góp nhau xây chùa để hồi hướng công đức cho chồng. Tên đầu tiên là Wat Mai Khun Saman Perm Nakhon.
Rồi cái tên đổi hai lần. Một lần, khi đi thuyền kiểm tra tăng đoàn dọc sông Bang Pakong, Đức Thánh Tăng Wachirayanwarorot thấy tấm biển tên chùa không khớp với tên xã, nên đổi thành Wat Phai Saweak. Sau đó, khi xã Phai Saweak sáp nhập vào xã Bang Kaeo, chùa lấy tên mới: "Saman" từ họ của gia đình dựng chùa, "Rattana" (ý là "ngọc", ứng với chữ "Kaeo" trong tên xã) — Wat Saman Rattanaram.
Người Thái nói chùa tọa ở thế đất "túi tiền, túi vàng". Mình không rành phong thủy, nhưng đứng ở sân nhìn ra sông thì hiểu vì sao người ta nói vậy: đất cao, nước quây ba mặt, và từ sáng đến chiều nắng chiếu vào đúng dãy tượng.
Trong chùa hiện có bốn thứ được xem là lớn nhất hoặc nổi nhất: tượng Phra Phikanet (Ganesha) nằm nghiêng — lớn nhất Thái Lan; tượng Quan Âm tư thế "ban con" — cũng được giới thiệu là lớn nhất Thái Lan; tượng Phra Phrom bốn mặt cỡ lớn; và một bản sao tháp Phra That In Khaen. Cộng thêm tượng chân dung ông Khun Saman, người lập chùa.
Ông Ganesha nằm nghiêng
Tượng ở tư thế "nằm hưởng lạc" — tiếng Thái gọi là ปางนอนเสวยสุข. Thân phủ màu hồng, y phục và trang sức sơn vàng và vẽ hoa văn, vương miện đội trên đầu, ngà trắng, một con rắn nhỏ màu xanh uốn quanh bụng, và ở phía chân là một bánh xe hình hoa sen lớn.
Điều làm mình đứng lại lâu nhất không phải kích thước, mà là mấy chi tiết nhỏ: móng tay của tượng được sơn trắng, viền vàng. Ngón chân cũng vậy. Một ông thần cao hơn chục mét, nhưng người ta vẫn chăm đến từng cái móng.
Tượng Ganesha nằm nghiêng nhìn từ sân. Người đứng dưới chân tượng chỉ cao tới ngang bàn chân tượng.
Dưới chân tượng là một dãy tường vàng, trên đó gắn các phù điêu Ganesha với nhiều tay, mỗi vị cầm một thứ khác nhau — rìu, chuỗi hạt, hoa sen, bình nước — xen giữa là những ô chữ Thái ghi tên từng tư thế. Cả dãy tường như một quyển sách minh họa, còn bức tượng khổng lồ bên trên chỉ là phần kết.
Cận cảnh ông Ganesha, tay cầm hoa sen. Bên dưới là dãy phù điêu Ganesha nhiều tay gắn dọc chân tượng.
Người đến lễ bỏ dép ở mép sân, xếp thành hàng dài, rồi bước lên những chiếc ghế sắt thấp để với tới bàn chân tượng. Có người áp hai tay vào, có người dán một miếng lá vàng, có người chỉ đứng im vài giây rồi bước xuống. Không ai nói to.
Hàng sư và những con thú bông
Ven sông, dưới một mái tôn dài, có một hàng mấy chục pho tượng chân dung các vị sư. Tượng tạc như người thật, ngồi trên băng gỗ, mỗi vị trước mặt một cái bát bát đen, bên cạnh một tấm biển đỏ ghi tên.
Thoạt nhìn mình tưởng là các sư đang thật sự ngồi đó, vì tư thế, nếp áo, cả cách các vị nghiêng đầu, đều rất người. Đến khi thấy những con thú bông đặt bên cạnh — một con thỏ vàng, một con mèo, một con gấu — mình mới hiểu đây là tượng, và những món đồ chơi kia là quà khách để lại.
Tượng chân dung các vị sư, mỗi vị một bát bát và một tấm biển đỏ ghi tên. Bên cạnh là thú bông khách để lại.
Mình đứng xa chụp một tấm rồi đi. Cảm giác ở đó giống như bước vào một lớp học của những người đã khuất: im, sạch, chỉ có mùi nhang và tiếng nước.
Rồng, sen và cá
Phần còn lại của khu chùa thì giống một công viên hơn là một chùa. Sân gạch bông xanh nhạt, những tượng naga xanh và đỏ uốn khúc cao hơn đầu người, vòng hoa cúc vạn thọ quấn kín một cây cột, đến mức không còn thấy cột đâu nữa.
Naga xanh và đỏ bên sân, cột quấn kín vòng hoa cúc vạn thọ. Phía sau là đình hình hoa sen nằm giữa sông.
Giữa sông có một cái đình hình hoa sen hồng, cánh sen to như cánh cửa, hai con naga canh hai bên. Xa hơn là bờ bên kia, cây cối, vài nóc nhà — cái cảm giác rất đồng bằng: phẳng, ẩm, và rộng.
Trong vườn thì có hồ cá koi dài chạy dọc lối đi. Hai đứa nhỏ đứng thò tay xuống nước, đàn cá lao vào như một cái xoáy màu cam. Mình đứng xem đến lúc chúng ăn hết vụn bánh cuối cùng thì thôi.
Trẻ con cho cá koi ăn. Cả đàn lao vào một chỗ, mặt nước đổi màu.
Góc vườn bên kia có một con rắn hổ mang xanh khổng lồ, miệng há, phun nước vào một bồn đá tròn. Nó không liên quan gì đến Ganesha, không liên quan đến lịch sử chùa, và rõ ràng được đặt ở đó chỉ để trẻ con thích. Mình thấy buồn cười, và cũng thấy dễ chịu: một ngôi chùa không cần phải nghiêm túc ở mọi góc.
Con chuột đỏ và chuyện thì thầm
Ganesha cưỡi chuột — trong Ấn Độ giáo, con vật đó là Mushika. Ở Wat Saman, người ta dựng hẳn một tượng chuột đỏ cao gần bằng người, ngồi trên bệ tròn, trước mặt là một cái bát lớn đầy chân nhang.
Tượng chuột đỏ, trước mặt là bát đầy chân nhang. Dù trời nắng, người vẫn cắm nhang rồi đứng lại một lúc.
Người Thái đến đây thì thầm điều ước vào tai chuột, nhiều người xin số đề. Mình biết chuyện đó sau khi về tra lại, chứ lúc đứng đó chỉ thấy một cái bát nhang đầy que đỏ và một con chuột sơn bóng loáng vì nắng. Nếu bạn đến, cứ thử: cúi xuống, nói nhỏ, rồi đi ra. Không ai cười bạn đâu, vì ai cũng làm vậy.
Hang đá và những chiếc ô tô đồ chơi
Đây là chỗ mình thích nhất, và cũng là chỗ khó giải thích nhất.
Sau dãy nhà có một hang đá nhân tạo, trần thấp, mát lạnh. Trong hang, một bên là tượng một ông thầy râu dài, áo vằn như da hổ, ngồi trên bệ đá, ba vòng hoa quàng cổ. Bên kia là ba pho tượng đen, mặt nghiêm, được buộc vải vàng và đeo chuỗi.
Dưới chân tượng là một đống đồ chơi. Ô tô nhựa, xe tải, xe ben, siêu nhân, súng nước, từng chiếc còn nguyên trong túi ni lông, chất thành một quả đồi nhỏ ngay trên nền gạch. Có một cái biển đỏ ghi "ห้ามขาย" — không được bán — và mấy dòng chữ Thái mình không đọc hết.
Trong hang: tượng ông thầy râu dài bên trái, ba pho tượng đen bên phải, và cả một đống ô tô đồ chơi, xe tải dâng lên.
Mình đứng nhìn đống xe tải đó rất lâu. Có một cậu bé đứng cạnh, cũng nhìn, rồi đưa tay ra định chạm vào một chiếc xe ben màu vàng — mẹ cậu kéo tay lại, lắc đầu. Hai mẹ con đi tiếp. Mình vẫn đứng đó, nghĩ về chuyện người ta dâng cho thần linh đúng thứ mình từng muốn nhất khi còn nhỏ.
Bốn mặt
Cách đó vài chục mét là tượng Phra Phrom — thần Brahma bốn mặt — màu trắng, ngồi trên đài vàng, một chân thõng xuống đặt trên đài sen hồng.
Phra Phrom bốn mặt. Khác hẳn ông Ganesha hồng: lạnh, trắng, và rất trang nghiêm.
Đặt hai bức tượng cạnh nhau mới thấy buồn cười: một ông hồng, nằm, mắt nhắm, như đang ngủ trưa trong nắng; một ông trắng, ngồi thẳng, bốn mặt nhìn bốn hướng, không bỏ sót gì. Người Thái thờ cả hai, và không thấy có gì mâu thuẫn.
Nói thật một chút: đây không phải ngôi chùa để tìm sự tĩnh lặng. Giữa trưa, sân gạch nóng, loa gọi, đoàn xe khách đỗ kín, người chen nhau chụp ảnh dưới chân tượng. Nếu bạn đang tìm một ngôi chùa cổ, rêu phong, im ắng — chùa này sẽ làm bạn thất vọng, vì gần như mọi thứ ở đây đều mới và được sơn lại. Nhưng nếu bạn muốn hiểu người Thái đang thực hành tín ngưỡng như thế nào vào năm 2020 — cầu xin, dâng đồ chơi, dán lá vàng, xin số đề, chụp hình đăng mạng — thì đây đúng là lớp học. Và nếu bạn đi cùng trẻ con, đây là một trong những nơi dễ chịu nhất mà mình từng ghé: có cá, có rồng, có ô tô đồ chơi, có chỗ ngồi mát.
Vài ghi chú nếu bạn muốn đi
- Vị trí: xã Bang Kaeo, huyện Mueang Chachoengsao, tỉnh Chachoengsao, bên sông Bang Pakong — cách Pattaya khoảng 1,5 giờ xe, cách trung tâm Bangkok khoảng 1,5 giờ, cách sân bay Suvarnabhumi khoảng một giờ.
- Không có quầy vé. Mình đi thẳng vào, chỉ thấy hòm công đức và biển hướng dẫn; tiền nhang, hoa, lá vàng thì tùy tâm.
- Ăn mặc lịch sự: che vai, quần dài quá gối. Chỗ đông người, ăn mặc kín vẫn dễ chịu hơn vì nắng.
- Đi sớm hoặc sau 16 giờ. Giữa trưa sân gạch rất nóng, gần như không có bóng mát ngoài mấy cây dù của các sạp.
- Mang tiền lẻ — 20, 50, 100 baht — để mua nhang, hoa, và bỏ hòm công đức.
- Bỏ dép khi bước lên đài tượng Ganesha; có ghế sắt nhỏ để trẻ con và người thấp đứng lên với tới.
- Đi vòng theo chiều kim đồng hồ quanh các đài tượng, và đừng quay lưng chụp ảnh với tượng — người Thái kiêng chuyện đó.
- Ghép với Wat Pho Bang Khla (cách chừng 20 km) nếu còn thời gian — chùa đó nổi tiếng vì đàn cá da trơn khổng lồ dưới sông; hoặc ghé chợ Chachoengsao ăn trưa.
Một chút cảm nhận
Mình vẫn nhớ cái cảm giác đứng dưới chân tượng Ganesha: cổ phải ngửa hết cỡ mới thấy hết khuôn mặt, và xung quanh là hàng chục người đang làm những việc rất nhỏ — dán một miếng vàng, cắm một que nhang, xoa tay lên móng chân tượng.
Một ngôi chùa làng của năm 1879, xây bằng tiền của hai bà vợ để tưởng nhớ chồng, giờ đứng giữa một cù lao sông với một ông thần Ấn Độ màu hồng nằm dài hơn hai chục mét, một con chuột để thì thầm điều ước, và một đống ô tô đồ chơi trong hang đá. Nghe thì lộn xộn. Nhưng nó là một câu trả lời khá rõ cho câu hỏi: tín ngưỡng sống bằng cách nào? Nó sống bằng cách nhận thêm — thêm thần mới, thêm hình thức mới, thêm đồ chơi, thêm ảnh chụp — chứ không bỏ cái cũ đi.
Mình không cầu gì ở đó. Chỉ đứng một lúc, rồi đi ra, mua một chai nước, và ngồi ở bậc thềm nhìn sân nắng. Thấy đủ.
Ảnh do mình chụp tại Wat Saman Rattanaram (Bang Kaeo, Chachoengsao), tháng 2/2020 — GPS trong tệp ảnh rơi vào khoảng 13,7017 N – 101,1416 E. Vui lòng ghi nguồn "Mìn Thích Làm Vlog" nếu dùng lại.
I reached Wat Saman Rattanaram at noon, after driving down from Pattaya to Chachoengsao. The sun was so high that the tiles of the courtyard burned through the soles of my sandals, and I had already decided to stay twenty minutes and move on.
Then I turned my head and saw it: a pink Ganesha, lying on his side, as long as a row of houses, one hand behind his head, the other holding a lotus, eyes closed as if napping in the heat. Below him, sandals were lined up in rows, and people stepped onto small steel stools to reach the statue's feet.
I stayed almost four hours. Not because the temple is beautiful in an old way — it is new, loud in colour, a bit chaotic — but because it puts on display the whole odd machinery of how belief actually works: incense, gold leaf, plastic toy cars, stuffed animals, and a red rat into whose ear people whisper their wishes.
A village temple on the Bang Pakong
Wat Saman Rattanaram (วัดสมานรัตนาราม) sits in Bang Kaeo subdistrict, Mueang Chachoengsao district, Chachoengsao province, right on the bank of the Bang Pakong River. It is a community temple of the Dhammayuttika order, with 26 rai 3 ngan 50 square wah on the title deed — roughly 43,000 square metres, most of it on an island in the river.
The temple dates from 1879. It was founded by the family of Khun Saman Chinpracha (whose given name was Chai): after his death, his two wives, Mrs Thim Suebsaman and Mrs Phong Suebsaman (Permnak), together with Mrs Yi Soon, paid for the temple to make merit on his behalf. Its first name was Wat Mai Khun Saman Perm Nakhon.
The name then changed twice. On a boat inspection of the monastic community along the Bang Pakong, the senior prince-monk Wachirayanwarorot saw that the temple's name sign did not match the subdistrict, and renamed it Wat Phai Saweak. Later, when Phai Saweak was merged into Bang Kaeo, the temple took its present name: "Saman" from the family that built it, "Rattana" (meaning gem, echoing "Kaeo" in the subdistrict's name) — Wat Saman Rattanaram.
Thais say the temple stands on ground shaped like a money bag and a gold bag. I know nothing about feng shui, but standing in the courtyard looking at the river, I understood why people say it: high ground, water on three sides, and sun on the statues from morning to evening.
Four things here are billed as the biggest or the most striking: the reclining Ganesha, said to be the largest in Thailand; a Guanyin in the posture of granting children, also described as the largest in Thailand; a large four-faced Brahma; and a replica of the Phra That In Khaen stupa. There is also a portrait statue of Khun Saman, the founder.
The reclining Ganesha
The statue is in the posture Thais call ปางนอนเสวยสุข — lying down, enjoying bliss. The body is pink, the robes and jewellery painted gold and patterned, a crown on the head, white tusks, a small green snake curling across the belly, and at the feet a great lotus-shaped wheel.
What held me there was not the size but the small things: the statue's fingernails are painted white with gold edges. So are the toenails. A god more than ten metres tall, and someone still bothered about every nail.
The reclining Ganesha from the courtyard. A person standing at his feet barely reaches his ankle.
Below him runs a gold wall set with reliefs of Ganesha in many forms, each with a different number of arms and a different object in hand — axe, prayer beads, lotus, water pot — with Thai inscriptions between them naming each posture. The wall reads like an illustrated book; the giant above is only its final page.
A closer view, lotus in hand. Below, the row of many-armed Ganesha reliefs along the base.
People take off their sandals at the edge of the courtyard, line them up, and step onto the low steel stools to reach the statue's feet. Some press both palms against it, some stick on a square of gold leaf, some just stand still for a few seconds and step down. Nobody speaks loudly.
A row of monks, and stuffed animals
Along the river, under a long corrugated roof, stands a row of several dozen portrait statues of monks. They are modelled from life, seated on wooden benches, each with a black alms bowl in front and a red nameplate beside it.
At first I thought they were monks actually sitting there, because the posture, the folds of the robes, even the way each head is tilted, are so human. Then I noticed the stuffed animals placed beside them — a yellow rabbit, a cat, a bear — and understood that these are statues, and the toys are gifts left by visitors.
The portrait statues of the monks, each with an alms bowl and a red nameplate. Beside them, toys left by visitors.
I took one photo from a distance and left. The feeling there is like walking into a classroom of people who have already gone: quiet, clean, smelling of incense, with the sound of water.
Naga, lotus and fish
The rest of the grounds feel more like a park than a temple. Pale green tiled paving, statues of naga in green and red curling higher than a person, a pillar so wrapped in marigold garlands that you can no longer see the pillar.
Green and red naga in the courtyard, a pillar buried in marigolds, and behind them the lotus-shaped pavilion on the river.
Out on the water sits a pavilion shaped like a pink lotus, its petals the size of doors, guarded by two naga. Beyond it is the far bank, trees, a few rooftops — that very delta feeling: flat, damp, wide.
In the garden a long koi pond runs beside the path. Two children stood with their hands in the water and the fish rushed in like an orange whirlpool. I watched until the last crumbs were gone.
Children feeding the koi. The whole shoal surges into one spot and the surface changes colour.
In the far corner of the garden stands a giant blue cobra with its mouth open, spitting water into a round stone basin. It has nothing to do with Ganesha, nothing to do with the temple's history, and was clearly put there because children like it. I found it funny, and also a relief: a temple does not have to be serious in every corner.
The red rat, and the whispering
Ganesha rides a rat — in Hinduism, Mushika. At Wat Saman someone has built a red rat almost as tall as a person, sitting on a round base, with a large bowl of burnt incense sticks in front of it.
The red rat, with a bowl full of incense stubs in front of it. Even in full sun, people light a stick and stand there a while.
Thai visitors come and whisper their wishes into the rat's ear; many ask for lottery numbers. I only learned that afterwards, reading up on the place; standing there I just saw a bowl packed with red sticks and a rat glossy with sunlight. If you go, try it: bend down, speak quietly, walk away. Nobody will laugh, because everybody does it.
A cave, and a pile of toy cars
This is the part I liked most, and the part I find hardest to explain.
Behind the buildings there is an artificial rock cave, low-ceilinged and cool. Inside, on one side, sits a statue of an old ascetic with a long beard and a tiger-striped robe, three garlands around his neck. On the other side stand three black figures, stern-faced, wrapped in yellow cloth and wearing amulets.
At their feet is a heap of toys. Plastic cars, trucks, tipper trucks, action figures, water pistols, many still sealed in their plastic bags, piled into a small hill on the tiled floor. A red sign says ห้ามขาย — do not sell — followed by lines of Thai I could not read in full.
Inside the cave: the bearded ascetic on the left, three black figures on the right, and a whole heap of toy cars and trucks offered up.
I stood looking at that pile for a long time. A boy stood beside me, also looking, then reached out for a yellow tipper truck — his mother pulled his hand back and shook her head. The two of them moved on. I stayed, thinking about people offering up, to something invisible, exactly the thing they wanted most when they were small.
Four faces
A few dozen metres away stands Phra Phrom — the four-faced Brahma — in white, seated on a gold base, one leg hanging down to rest on a pink lotus.
Phra Phrom. Nothing like the pink Ganesha: cold, white, and thoroughly serious.
Put the two statues side by side and it becomes funny: one pink, lying down, eyes closed, like a nap in the sun; one white, sitting straight, four faces watching four directions, missing nothing. Thais worship both, and see no contradiction.
An honest note: this is not a temple for silence. At noon the paving is hot, loudspeakers call out, coaches park nose to tail, and people crowd under the statue to take photos. If you are looking for an old temple with moss and quiet, this will disappoint you, because almost everything here is new and recently repainted. But if you want to see how Thai people actually practise their faith in 2020 — asking, offering toys, sticking on gold leaf, asking for lottery numbers, taking photos for the internet — this is the classroom. And if you are travelling with children, it is one of the easiest places I have visited: fish, dragons, toy cars, and shade to sit in.
Notes if you want to go
- Where: Bang Kaeo subdistrict, Mueang Chachoengsao district, Chachoengsao province, on the Bang Pakong River — about 1.5 hours from Pattaya, about 1.5 hours from central Bangkok, about an hour from Suvarnabhumi airport.
- There is no ticket booth. I walked straight in; there are donation boxes and signs, and you pay what you like for incense, flowers or gold leaf.
- Dress politely: shoulders covered, trousers or skirt past the knee. In a crowded place, covering up is also cooler in the sun.
- Go early or after 4pm. At midday the tiled courtyard is hot and there is almost no shade beyond the vendors' umbrellas.
- Bring small notes — 20, 50, 100 baht — for incense, flowers and the donation boxes.
- Take off your sandals before stepping onto the Ganesha platform; there are small steel stools so children and shorter visitors can reach up.
- Walk clockwise around the platforms, and avoid turning your back on a statue for a photo — Thais consider that disrespectful.
- Combine it with Wat Pho Bang Khla (about 20 km away), known for the giant catfish in the river, or stop at Chachoengsao market for lunch.
A last thought
What I remember is standing at the foot of the Ganesha, my neck bent all the way back to take in the face, surrounded by dozens of people doing very small things — sticking on a flake of gold, lighting one stick of incense, rubbing a hand along a painted toenail.
A village temple from 1879, paid for by two wives in memory of a husband, now stands on a river island with a pink Indian god more than twenty metres long, a rat for whispering wishes into, and a pile of toy cars in a rock cave. It sounds like nonsense. But it is a fairly clear answer to a question: how does a living faith survive? It survives by adding — new gods, new forms, new toys, new photographs — rather than by throwing the old ones away.
I did not ask for anything there. I just stood a while, walked out, bought a bottle of water, and sat on a step looking at the bright courtyard. That was enough.
Photos taken by me at Wat Saman Rattanaram (Bang Kaeo, Chachoengsao) in February 2020 — the GPS in the files falls around 13.7017 N – 101.1416 E. Please credit "Mìn Thích Làm Vlog" if you reuse them.
Bình luận
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!
Đăng nhập hoặc đăng ký để bình luận.